-
İstifadəçi adı:
didyma_919 -
Ad Soyad:
Islam Gadirli -
Məqalə sayı:
1
Dərc olunma tarixi
18.08.2026 TexnologiyaBaxış sayı
15
Oxunma müddəti
9 dəq
Süni intellekt artıq insan səsini, üzünü və danışıq tərzini təqlid edə biləcək səviyyəyə çatıb. Deepfake texnologiyaları əvvəlcə daha çox məşhurların saxta videoları və internetdə yayılan əyləncəli görüntülərlə əlaqələndirilirdi. Bu gün isə məsələ daha ciddidir, səsimiz və üzümüz başqalarını inandırmaq üçün istifadə olunan rəqəmsal alətə çevrilə bilər.
Ən böyük problem isə texnologiyanın özü deyil. Ən böyük problem bizim ona inanmağa hazır olmağımızdır.
Deepfake əslində nədir?
Deepfake süni intellekt və maşın öyrənməsi texnologiyalarından istifadə etməklə insanın üzünü, səsini və ya hərəkətlərini manipulyasiya edən və ya tamamilə süni şəkildə yaradan məzmundur.
Bu texnologiyanın maraqlı və faydalı tətbiqləri də var. Kino sənayesində xüsusi effektlər yaratmaq, təhsil və yaradıcılıq layihələrində istifadə etmək, müxtəlif media məhsullarını hazırlamaq mümkündür.
Lakin eyni texnologiya başqa məqsədlər üçün də istifadə edilə bilər. Məsələn, bir insanın sosial mediada paylaşdığı video və səs yazıları onun səsini klonlamaq üçün kifayət qədər material verə bilər. Daha sonra həmin səs başqa cümlələri başqa mənada demək üçün istifadə oluna bilər.
Beləliklə, artıq “bu səsi tanıyıram” demək onun həqiqi olduğunu sübut etmir.
Səsiniz artıq kimliyinizi sübut etməyə bilər
İnsan səsi bizim üçün güclü identifikasiya vasitəsidir. Valideynimizi, dostumuzu, həmkarımızı və ya rəhbərimizi çox vaxt yalnız səsindən tanıya bilərik.
Məhz buna görə səs klonlaşdırılması təhlükəlidir. Fırıldaqçı bir insanın səsini təqlid edərək onun yaxınlarına zəng edə, pul istəyə və ya həssas məlumat əldə etməyə çalışa bilər. Eyni üsul şirkətlərdə də istifadə edilə bilər, məsələn rəhbərin səsini təqlid edən şəxs əməkdaşdan təcili ödəniş və ya məxfi məlumat tələb edə bilər.
FBI 2025-ci il üzrə hesabatında süni intellektlə əlaqəli 22,364 şikayətin daxil olduğunu və bu şikayətlər üzrə bildirilən itkilərin 893 milyon dollardan çox olduğunu açıqlayıb. Hesabatda AI ilə yaradılmış saxta profillər, fərdiləşdirilmiş mesajlar, səs klonları və real insanlara bənzəyən videoların fırıldaqlarda istifadə edildiyi vurğulanır.
Daha da düşündürücü məqam odur ki, FBI artıq AI-generated səs mesajlarından istifadə edən konkret fişinq və sosial mühəndislik kampaniyaları barədə xəbərdarlıq edib.
Deməli, problem artıq gələcəyin ssenarisi deyil. Bu, günümüzdə baş verən bir problemdir.
Bəs üzümüz?
Əgər səsimiz təqlid oluna bilirsə, üzümüzün də rəqəmsal formada manipulyasiya edilə bilməsi təəccüblü deyil.
Sosial şəbəkələrdə paylaşdığımız bir neçə foto və videolar belə bizim haqqımızda kifayət qədər vizual məlumat yarada bilər. Sonra həmin materiallar əsasında başqa bir video hazırlana bilər. Videoda siz danışa, gülümsəyə, başınızı hərəkət etdirə və heç vaxt demədiyiniz sözləri söyləyə bilərsiniz.
Burada belə bir sual yaranır: Əgər bir videoda kimsəni görürüksə, bu, həqiqətən həmin videonu həmin adamın çəkdiyi anlamına gəlirmi?
Artıq cavab həmişə “bəli” deyil.
NIST də sintetik məzmunla bağlı əsas problemlərdən birinin rəqəmsal məzmunun etibarlılığının qorunması olduğunu vurğulayır və məzmunun mənşəyinin izlənməsi, autentifikasiyası, etiketlənməsi və deepfake aşkarlanması kimi texniki yanaşmaları araşdırır.
Ən təhlükəli hissə texnologiya yox, insan psixologiyasıdır
Deepfake-in uğurlu olması üçün mükəmməl olması belə vacib deyil.
İnsan bir mesajı qiymətləndirərkən yalnız texniki detallara baxmır. O, emosiyalarına da güvənir, məsələn:
Belə cümlələr insanı düşünmədən hərəkət etməyə sövq edə bilər. Fırıldaqçılar da məhz bundan istifadə edirlər: tələskənlik, qorxu və etibar.
FBI 2025-ci ildə AI ilə bağlı fırıldaqlarda insanların sürətli qərar verməyə məcbur edilməsinin mühüm risk olduğunu vurğulayıb və şübhəli vəziyyətlərdə dayanıb məlumatı ayrıca yoxlamağı tövsiyə edib.
Yəni gələcəyin əsas təhlükəsizlik qaydalarından biri bəlkə də texniki deyil.
“Mən videonu öz gözlərimlə gördüm” demək artıq kifayət deyil
İnternetdən əvvəlki dövrdə “öz gözlərimlə gördüm” ifadəsi kifayət qədər güclü arqument idi. Sonra fotoşop ortaya çıxdı və şəkillərin dəyişdirilə bildiyini öyrəndik. Daha sonra video montaj geniş yayıldı. İndi isə süni intellekt görüntünün özünü yarada bilir.
Bu dəyişiklik çox vacib bir nəticəyə gətirib çıxarır: rəqəmsal dünyada görüntü və səs artıq avtomatik olaraq həqiqətin sübutu deyil.
NIST-in apardığı araşdırmalar da AI tərəfindən yaradılan məzmunu insan tərəfindən yaradılmış məzmundan ayırmağın ayrıca texniki problemə çevrildiyini göstərir.
Bu o demək deyil ki, gördüyümüz hər şey saxtadır. Əksinə, bu o deməkdir ki, vacib məlumatı yalnız bir rəqəmsal sübuta əsasən qəbul etməməliyik.
Bəs özümüzü necə qoruya bilərik?
Deepfake texnologiyası inkişaf etdikcə müdafiə üsullarımız da dəyişməlidir.
Ən sadə və effektiv qaydalardan biri məlumatı başqa kanaldan təsdiqləməkdir. Məsələn, dostunuzun səsi ilə sizdən pul istəyən bir zəng gəlibsə, həmin zəngin içində qərar verməyin. Telefonu bağlayın və həmin şəxsin əvvəldən bildiyiniz nömrəsinə özünüz zəng edin.
İş yerində rəhbərinizdən gələn təcili ödəniş tələbi varsa, yalnız səsə və ya videoya güvənməyin. Şirkətin müəyyən etdiyi başqa təsdiq mexanizmindən istifadə edin.
FBI də şübhəli səs və mesajlarda şəxsin kimliyini müstəqil şəkildə yoxlamağı, əlaqə məlumatlarını ayrıca araşdırmağı və xüsusilə pul və ya məxfi məlumat tələb edən mesajlarda diqqətli olmağı tövsiyə edir.
Bundan əlavə:
Ən əsası isə yadda saxlamaq lazımdır: AI-generated məzmunu həmişə gözlə və ya qulaqla müəyyən etmək mümkün olmaya bilər.
Gələcəkdə nəyə inanacağıq?
Bəlkə də deepfake dövrünün ən maraqlı sualı “Bu video saxtadırmı?” olmayacaq.
Daha vacib sual belə olacaq: Bu məlumatın həqiqiliyini necə təsdiqləyə bilərik?
Çünki texnologiya insan səsini və üzünü təqlid etməyi bacardıqca, etibar etməyin özü də yeni qaydalara ehtiyac duyacaq. Bəlkə gələcəkdə bir insanın kimliyini yalnız səsi ilə təsdiqləməyəcəyik. Bəlkə bir video zəng belə kifayət etməyəcək. Bəlkə rəqəmsal imzalar, kriptoqrafik təsdiqləmə, məzmunun mənşəyini göstərən texnologiyalar və digər doğrulama üsulları gündəlik həyatımızın adi hissəsinə çevriləcək.
Çünki texnologiya bizə yeni bir imkan verdi: İndi demək olar ki, hər kəs hər şeyi yarada bilər. Amma bunun qarşılığında bizə başqa bir bacarıq lazım olacaq: Nəyə inanacağımızı bilmək.
Təsəvvür edin ki, sabah sizə yaxın olduğunuz bir insanın səsi ilə zəng gəlir və sizdən təcili pul və ya vacib məlumat tələb olunur. Səsi 100% həmin insana oxşasa, ona inanardınız, yoxsa başqa üsulla mütləq yoxlayardınız?
Fikirlərinizi şərhlərdə yazın. Çünki deepfake dövründə ən maraqlı müzakirə “saxtanı necə tapmaq olar?” yox, bəlkə də “biz artıq nəyə əsasən inanırıq?” sualıdır.
İstifadəçi adı:
didyma_919Ad Soyad:
Islam GadirliMəqalə sayı:
1
04.05.2023
Texnologiya
28.10.2021
Texnologiya
19.11.2021
Texnologiya
Bildiyiniz kimi, bu yaxınlarda Facebook-un qurucusu və baş direktoru Mark Zukerberq ,Facebook adının şirkətin gələcəyini adekvat şəkildə təsvir etmədiyini və ad dəyişikliyini təsdiqlədi və “Metaverse”haqqında bəzi məlumatlar verdi.İnsanlarda “Metaverse” nədir? ,Hansı xüsusiyyətlələrə malikdir? və s kimi suallar yarandı.Gəlin bu suallara cavab tapmağa çalışaq.
