-
İstifadəçi adı:
Ashraf_Abbasov -
Ad Soyad:
Əşrəf Abbasov -
Məqalə sayı:
1
Dərc olunma tarixi
22.08.2026 TexnologiyaBaxış sayı
92
Oxunma müddəti
12 dəq
Sabah dövlət idarəsinə getməyə ehtiyac qalmasa necə?
Dövlət xidmətlərinin rəqəmsallaşması, dünyadakı yeni yanaşmalar və Azərbaycanın rəqəmsal gələcəyi
Təsəvvür edin: səhər saat 9-dur və sizə dövlət qurumundan bir sənəd lazımdır. Əvvəllər bunun üçün işdən icazə almaq, idarəyə getmək, növbə gözləmək, müxtəlif sənədlər toplamaq və bəlkə də günün yarısını bu prosesə sərf etmək lazım gələ bilərdi.
İndi isə eyni xidmət üçün telefonunuzu açırsınız, şəxsiyyətinizi rəqəmsal şəkildə təsdiqləyirsiniz və bir neçə dəqiqə ərzində işi tamamlayırsınız.
Bu, sadəcə rahatlıq məsələsi kimi görünə bilər. Əslində isə arxasında daha böyük bir dəyişiklik dayanır: dövlətin vətəndaşla münasibətinin forması dəyişir.
Texnologiya inkişaf etdikcə insanlar bankdan, mağazadan, taksi xidmətindən və hətta təhsildən saniyələr içində istifadə etməyə öyrəşiblər. Təbii olaraq eyni gözlənti dövlət xidmətlərinə də keçib: vətəndaş artıq “niyə bu xidmət üçün fiziki olaraq harasa getməliyəm?” deyə soruşur.
Bəs rəqəmsal dövlət nədir? Dövlət xidmətlərini sadəcə internetə köçürməkmi? Yoxsa söhbət bundan daha böyük transformasiyadan gedir?
---
Rəqəmsal dövlət nədir?
“Rəqəmsallaşma” haqqında danışarkən ilk növbədə bir anlayış qarışıqlığını aradan qaldırmaq lazımdır.
Bir sənədi skan edib PDF formasına salmaq — rəqəmsal transformasiya deyil.
Təqdimatda da bu fərq xüsusilə vurğulanır: digitization analoq məlumatın rəqəmsal formaya çevrilməsidir; digitalization rəqəmsal texnologiyaların təşkilati proseslərdə tətbiqidir; rəqəmsal transformasiya isə artıq proseslərin, strukturların və idarəetmə məntiqinin daha fundamental şəkildə yenidən qurulmasını nəzərdə tutur.
Məsələn, əvvəllər vətəndaş kağız ərizə doldururdu, indi həmin ərizə sadəcə dövlət saytına yerləşdirilibsə, prosesin özü çox da dəyişməyib. Sadəcə kağızın yerinə ekran gəlib.
Əsl dəyişiklik o zaman başlayır ki, dövlət vətəndaşdan artıq sahib olduğu məlumatı yenidən tələb etmir, müxtəlif qurumların sistemləri bir-biri ilə təhlükəsiz şəkildə məlumat mübadiləsi aparır və xidmət vətəndaşın ehtiyacına uyğun dizayn edilir.
Təqdimatda bu yanaşma “additive digitalization” ilə “transformative digital design” arasındakı fərqlə izah olunur: birincidə mövcud bürokratik prosesin üstünə rəqəmsal alət əlavə edilir, ikincidə isə xidmət prosesi, rollar və idarəetmə məntiqi yenidən qurulur.
Deməli, rəqəmsal dövlətin əsas sualı “Hansı texnologiyanı tətbiq edək?” deyil.
Əsas sual budur:
«“Vətəndaşın dövlətlə işini necə daha sadə edə bilərik?”»
---
Bəs dövlətlər niyə rəqəmsallaşmağa başladılar?
Ənənəvi dövlət idarəçiliyində məlumatlar əsasən kağız və sənədlər üzərindən idarə olunurdu. Məlumatın saxlanması, emalı və bir qurumdan digərinə ötürülməsi əl ilə həyata keçirildiyi üçün proseslər yavaş və resurs tutumlu olurdu. Üstəlik, müxtəlif qurumlarda eyni məlumatın təkrar-təkrar saxlanılması uyğunsuzluqlara və inzibati yükün artmasına səbəb ola bilirdi.
Bir anlıq özümüzü belə bir sistemdə təsəvvür edək.
Dövlət qurumunda sizin məlumatınız var. Başqa bir dövlət qurumunda da eyni məlumat var. Üçüncüsündə də.
Amma sistemlər bir-biri ilə danışmır.
Nəticədə məlumat dövlətin əlində ola-ola onu yenidən sizdən istəyirlər.
Bu paradoks rəqəmsal dövlətin ortaya çıxmasının əsas səbəblərindən biridir.
Təqdimatda rəqəmsal transformasiyaya təkan verən amillər arasında vətəndaşların daha sürətli, əlçatan və şəffaf xidmət gözləntiləri, rəqəmsal iqtisadiyyatın tələbləri, internet və mobil texnologiyaların inkişafı, korrupsiyaya qarşı mübarizə və şəffaflıq ehtiyacı, həmçinin dövlət qurumlarında məlumat təkrarı, manual proseslər və “silo” yanaşması qeyd olunur.
Yəni məsələ təkcə texnologiya deyil.
İnsanların gözləntiləri dəyişib, dövlət idarəçiliyi də buna uyğunlaşmalıdır.
---
Dünyada rəqəmsal dövlət: gələcək artıq bəzi ölkələrdə bu gündür
Bəzi dövlətlər rəqəmsal transformasiyanı sadəcə “onlayn xidmət” kimi deyil, dövlət idarəçiliyinin əsas modeli kimi qəbul etməyə başlayıblar.
Estoniya: “Məlumatı bir dəfə ver”
Estoniya bu sahədə ən çox müzakirə olunan nümunələrdən biridir.
Ölkənin rəqəmsal dövlət yanaşmasının əsas prinsiplərindən biri “once-only” prinsipidir: vətəndaş məlumatını dövlətə bir dəfə təqdim edir, sonrakı zəruri hallarda dövlət qurumları həmin məlumatı qanuni və təhlükəsiz şəkildə yenidən istifadə edə bilir. Ölkə bu yanaşmanı gələcəkdə proaktiv xidmətlərə keçidlə əlaqələndirir — yəni vətəndaş xidmət üçün müraciət etməzdən əvvəl dövlət onun ehtiyacını müəyyən edə bilər.
Bu, çox sadə səslənir.
Amma düşünəndə çox böyük dəyişiklikdir.
Tutaq ki, dövlət sizin yaşayış yerinizi, ailə vəziyyətinizi və ya başqa bir məlumatınızı artıq bilir. Niyə həmin məlumatı 4 müxtəlif formaya yenidən yazmalısınız?
Burada texnologiyanın əsas məqsədi “daha çox elektron forma” yaratmaq deyil.
Əksinə, daha az forma yaratmaqdır.
---
Sinqapur: xidmətləri vətəndaşın həyatına yaxınlaşdırmaq
Sinqapurda dövlət xidmətlərinin dizaynında vətəndaşın qarşılaşdığı real həyat mərhələləri nəzərə alınır.
Məsələn, LifeSG platforması bir yerdən 100-dən çox dövlət xidmətinə çıxış təqdim edir, istifadəçiyə uyğun tövsiyələr və uyğunluq yoxlamaları verir. Singpass rəqəmsal identifikasiya sistemi isə dövlət və biznes xidmətlərinə təhlükəsiz rəqəmsal giriş üçün istifadə olunur.
Burada maraqlı məqam başqa yerdədir.
Dövlət “bizim 100 xidmətimiz var” demək əvəzinə, vətəndaşa “sənin həyatında indi nə lazımdır?” sualı ilə yanaşmağa çalışır.
Bu, user-centered design, yəni istifadəçi mərkəzli xidmət dizaynıdır.
Təqdimatda da rəqəmsal xidmətlərin əsas prinsipləri arasında istifadəçi mərkəzli dizayn, həyat hadisələri ətrafında xidmətlərin qurulması, proaktiv xidmətlər, məlumatların təkrar istifadəsi və sistemlərarası interoperabillik xüsusi olaraq vurğulanır.
---
Cənubi Koreya: inteqrasiya və məlumat paylaşımı
Cənubi Koreyanın rəqəmsal hökumət yanaşmasında inteqrasiya, məlumatların paylaşılması və vətəndaş yönümlü xidmətlər əsas prinsiplərdən biri kimi təqdim olunur. Ölkənin Government24 platforması müxtəlif qurumların xidmətlərini vahid mühitdə təqdim edir; dövlət qurumları arasında inzibati məlumat paylaşımı isə vətəndaşların eyni sənədləri təkrar təqdim etməsi ehtiyacını azaltmağa yönəlib.
Daha maraqlısı isə odur ki, Koreya artıq rəqəmsal hökumətdən AI ilə gücləndirilmiş hökumətə keçidi də gündəmə gətirir. Dövlət səviyyəsində AI-nın təkrarlanan işləri avtomatlaşdırması, xidmətlərin keyfiyyətini artırması və vətəndaş ehtiyaclarının daha əvvəl müəyyənləşdirilməsi kimi istiqamətlər inkişaf etdirilir.
Beləliklə, üç müxtəlif nümunəyə baxanda bir ümumi nəticə ortaya çıxır:
«Rəqəmsal dövlətin inkişafı “sayt yaratmaqdan” “sistem yaratmağa”, sistem yaratmaqdan isə “vətəndaşı gözləmədən ehtiyacını başa düşən dövlətə” doğru gedir.»
---
Azərbaycanda rəqəmsal dövlətə keçid
Bu transformasiya Azərbaycanın da gündəmindədir.
Azərbaycanın mygov platforması rəqəmsal hökumət və dövlət-vətəndaş münasibətlərində vahid rəqəmsal çıxış nöqtələrindən biri kimi təqdim olunur. Platforma rəqəmsal sənədlərə və dövlət xidmətlərinə çıxış, həyat hadisələrinin rəqəmsal idarə edilməsi və müxtəlif dövlət məlumatlarının vahid mərkəzdən əldə edilməsi kimi imkanlar təqdim edir.
Bu istiqamətdə məqsəd yalnız vətəndaşa “onlayn xidmət” vermək deyil. Rəsmi platformanın öz izahında da vətəndaş mərkəzli yanaşma, effektivlik, inklüzivlik, kağızsız proseslər və xidmətlərin davamlı təkmilləşdirilməsi vurğulanır.
Amma burada vacib bir sual var:
Rəqəmsallaşma bir xidməti onlayn etdikdə başa çatırmı?
Xeyr.
Əslində əsas mərhələ bundan sonra başlayır.
---
Bir klik arxasında nə baş verir?
Telefonumuzun ekranında bəzən sadəcə bir düymə görürük:
“Müraciət et.”
Biz klikləyirik.
Amma arxada nə baş verir?
İdeal rəqəmsal dövlət modelində proses təxminən belə düşünülə bilər:
Vətəndaş → rəqəmsal identifikasiya → məlumatların yoxlanması → digər dövlət sistemləri ilə təhlükəsiz məlumat mübadiləsi → qərar və ya xidmət → nəticə
Təqdimatda rəqəmsal dövlətin inkişafında digital ID, məlumat interoperabilliyi, cloud infrastrukturu, kibertəhlükəsizlik və hüquqi-normativ çərçivələr əsas infrastruktur elementləri kimi göstərilir.
Məsələn, təqdimatda müxtəlif rəqəmsal xidmət ssenariləri ilə bu fərq konkretləşdirilir.
Elektron arayışda vətəndaş müraciət edir, rüsumu onlayn ödəyir və elektron imzalı sənəd alır.
Biznes qeydiyyatında isə proses daha irəli gedə bilər: bir portal üzərindən edilən müraciət müxtəlif qurumlar arasında əlaqəli proseslərin avtomatik başlamasına səbəb ola bilər.
Sosial müavinət nümunəsində isə sistem gəlir, ailə tərkibi, məşğulluq və digər məlumatları müxtəlif dövlət bazalarından əldə edə bilirsə, vətəndaş hər məlumatı ayrıca toplamaq məcburiyyətində qalmır.
Burada rəqəmsal dövlətin ən mühüm ideyalarından biri ortaya çıxır:
«Dövlətin əlində olan məlumatı vətəndaşdan yenidən istəməmək.»
---
Bəs növbəti mərhələ nədir?
Təsəvvür edin ki, bu gün dövlət xidmətini almaq üçün siz axtarırsınız.
Sabah isə xidmət sizi tapır.
Bu, proaktiv xidmətlər anlayışıdır.
Məsələn, dövlət sistemlərindəki mövcud məlumatlar əsasında müəyyən xidmətə və ya sosial dəstəyə uyğun olduğunuz artıq məlumdursa, niyə sizin həmin hüququnuzu bilməyiniz və ayrıca müraciət etməyiniz mütləq şərt olsun?
Estoniyanın “once-only” yanaşması və proaktiv xidmət vizyonu məhz bu istiqaməti göstərir.
Təqdimatın xidmət dizaynı prinsiplərində də Proactive Services ayrıca qeyd olunur.
Bu yanaşma dövlət xidmətinin fəlsəfəsini dəyişir.
Ənənəvi model:
Vətəndaş ehtiyacı yarananda müraciət edir.
Rəqəmsal model:
Vətəndaş rəqəmsal kanaldan rahat şəkildə müraciət edir.
Daha yetkin model:
Dövlət mövcud məlumatlar əsasında vətəndaşın ehtiyacını əvvəlcədən müəyyən edib uyğun xidməti təqdim edir.
Bu üç model arasındakı fərq texnologiyanın gücünü göstərir.
---
Süni intellekt dövləti necə dəyişə bilər?
İndi isə rəqəmsal dövlətin ən maraqlı mərhələsinə yaxınlaşırıq: AI-enabled Digital Government.
Təqdimatda AI ilə gücləndirilmiş rəqəmsal hökumətin rəqəmsal xidmətlərdən daha irəli gedərək məlumat əsaslı idarəetməyə keçdiyi, təkrarlanan işləri avtomatlaşdıra bildiyi, qərarverməni dəstəklədiyi, proaktiv və fərdiləşdirilmiş xidmətlərə imkan yaratdığı və siyasətlərin hazırlanmasında proqnozlaşdırıcı analitikadan istifadə edə bildiyi qeyd olunur. Eyni zamanda yeni risklərin güclü idarəetmə və etik çərçivələr tələb etdiyi vurğulanır.
Burada bir gələcək ssenarisi təsəvvür edək.
Vətəndaş uzun hüquqi mətni oxumadan sadəcə soruşur:
«“Mən hansı dövlət sosial dəstəklərindən yararlana bilərəm?”»
AI müxtəlif qaydaları, məlumatları və uyğunluq şərtlərini analiz edir və vətəndaşa izah edir.
Daha sonra sistem başqa bir sual verir:
«“İstəyirsinizsə, müraciəti sizin üçün başlada bilərəm.”»
Bu artıq sadəcə chatbot deyil.
Bu, vətəndaşın dövlətlə qarşılıqlı əlaqəsinin yeni formasıdır.
Cənubi Koreyanın hazırkı AI hökuməti təşəbbüslərində də AI-nın sadə və təkrarlanan işləri azaltması, vətəndaşın ehtiyac duyduğu xidmətləri əvvəlcədən tapması və dövlət xidmətlərini daha inklüziv etməsi kimi məqsədlər ön plana çıxarılır.
---
Amma rəqəmsal dövlətin qaranlıq tərəfi də var
İndiyə qədər hər şey çox gözəl səslənir.
Daha sürətli xidmət.
Daha az növbə.
Daha az kağız.
Daha çox avtomatlaşdırma.
Bəs risklər?
Təqdimatda rəqəmsal şəffaflığın avtomatik şəkildə yaranmadığı, onun ayrıca dizayn edilməli olduğu və institusional, texniki, hüquqi, məlumat keyfiyyəti və istifadəçi ilə bağlı maneələrin mövcud ola biləcəyi vurğulanır. Həmçinin privacy by design, inclusion by design və təhlükəsizlik kimi prinsiplərin prosesə əvvəlcədən daxil edilməsi tələb olunur.
Ən fundamental sual isə şəxsi məlumatlarla bağlıdır.
Əgər dövlət qurumları məlumat mübadiləsi etmirsə, vətəndaş üçün xidmətlər parçalanmış və yorucu olur.
Amma çox böyük miqdarda məlumatı birləşdirəndə başqa bir sual yaranır:
«Bu məlumatlardan kim istifadə edir və vətəndaş bunu bilirmi?»
Deməli, rəqəmsal dövlətin uğuru təkcə “məlumatı paylaşa bilmək” deyil.
Məlumatı təhlükəsiz, qanuni, məqsədyönlü və şəffaf şəkildə istifadə edə bilməkdir.
Buna görə də yaxşı rəqəmsal dövlət həm texnoloji, həm institusional, həm də etik cəhətdən güclü olmalıdır.
---
Rəqəmsal dövlət hamı üçün rəqəmsal dövlətdirmi?
Daha bir məsələni də unutmamalıyıq.
Təsəvvür edin ki, bütün dövlət xidmətləri rəqəmsaldır, amma yaşlı bir vətəndaş smartfondan istifadə etməyi bacarmır.
Və ya internetə çıxışı məhdud olan bir insan var.
Belə olan halda dövlət xidmətlərinin tam rəqəmsallaşması həmin vətəndaş üçün rahatlıq yox, yeni maneə yarada bilər.
Bu səbəbdən inklüzivlik rəqəmsal dövlətin əlavə üstünlüyü deyil, fundamental şərtidir.
Maraqlıdır ki, rəqəmsal xidmətlərdə çox qabaqcıl olan Sinqapur belə rəqəmsal xidmətlərdən istifadə etməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlara fiziki ServiceSG mərkəzlərində yardım göstərir. Bu yanaşma rəqəmsal və fiziki kanalların bir-birinə rəqib deyil, tamamlayıcı ola biləcəyini göstərir.
Deməli:
«Rəqəmsal dövlət “hamını internetə məcbur edən dövlət” deyil. Rəqəmsal imkanları hamı üçün əlçatan edən dövlətdir.»
---
İdeal rəqəmsal dövlət necə görünəcək?
Bütün bunları birləşdirsək, gələcəyin dövlət modelini belə təsəvvür etmək olar:
Rəqəmsal identifikasiya
↓
Vahid və rahat giriş
↓
Bir-biri ilə danışan dövlət sistemləri
↓
Məlumatın yalnız bir dəfə təqdim edilməsi
↓
İstifadəçi mərkəzli xidmət dizaynı
↓
Proaktiv xidmətlər
↓
AI və məlumat əsaslı qərarvermə
↓
Şəffaflıq, məxfilik və kibertəhlükəsizlik
↓
İnklüziv və əlçatan xidmət
Bu mərhələlərin hamısı yalnız texnologiya ilə mümkün deyil.
Təqdimatın ən vacib mesajlarından biri də məhz budur: rəqəmsal hökumət layihəsinin uğuru yaxşı texnologiyadan əlavə güclü idarəetmə, düzgün proseslər və institusional imkanlardan asılıdır. Xidmət dizaynında çevik idarəetmə, əməliyyat qabiliyyəti və dövlət qurumları arasında koordinasiya ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Başqa sözlə:
«Pis prosesi sadəcə rəqəmsallaşdırmaq onu yaxşı proses etmir.»
---
Azərbaycan üçün növbəti mərhələ nə ola bilər?
Azərbaycanın rəqəmsal dövlət istiqamətində inkişafında qarşıdakı mərhələni təkcə “daha çox elektron xidmət” kimi təsəvvür etmək kifayət deyil.
Növbəti mərhələdə əsas məsələ xidmətlərin bir-biri ilə əlaqəli, proaktiv və daha çox vətəndaş yönümlü olmasıdır.
Məsələn, doğum kimi mühüm həyat hadisəsi baş verdikdə valideynin bir-birinin ardınca müxtəlif qurumlara müraciət etməsi əvəzinə, məlumatın etibarlı mənbədən sistemə daxil olması və uyğun xidmətlərin avtomatik başladılması ideal modelə daha yaxındır. Təqdimatda da doğum hadisəsi üzrə belə bir proaktiv xidmət ssenarisi nümunə kimi verilir.
Eyni yanaşma biznes, sosial müdafiə, təhsil, vergi, səhiyyə və digər sahələrə də tətbiq oluna bilər.
Burada əsas sual artıq:
«“Bu xidməti elektronlaşdırmaq mümkündürmü?”»
olmamalıdır.
Əsas sual:
«“Bu xidmətdən istifadə edən vətəndaşın qarşısındakı bütün lazımsız addımları necə aradan qaldıra bilərik?”»
olmalıdır.
Bu düşüncə tərzi dəyişdikdə rəqəmsal transformasiya da başlayır.
---
Dövlət idarəsi yox, dövlət xidməti vətəndaşa gəlir
Bəlkə də rəqəmsal dövlət haqqında danışarkən ən böyük səhv texnologiyanı mərkəzə qoymaqdır.
Əslində mərkəzdə texnologiya yox, insan dayanmalıdır.
Bulud texnologiyası, süni intellekt, API-lər, məlumat bazaları, rəqəmsal identifikasiya, interoperabillik — bunların hamısı vasitədir.
Məqsəd isə daha sadədir:
vətəndaşın vaxtına hörmət etmək.
Bir xidməti almaq üçün 3 idarəyə getməmək.
Eyni məlumatı 5 dəfə yazmamaq.
Növbədə saatlarla gözləməmək.
Müraciətin harada olduğunu bilməmək problemini yaşamamaq.
Hansı hüquqa sahib olduğunu öyrənmək üçün onlarla səhifə sənəd oxumamaq.
Və ən əsası — dövlət xidmətinin necə işlədiyini vətəndaşın deyil, sistemin düşünməsi.
Rəqəmsallaşmanın son məqsədi də məhz budur.
Bu gün biz “dövlət xidmətini internetə keçirməkdən” danışırıq.
Sabah isə bəlkə də başqa bir mərhələyə keçəcəyik:
vətəndaş xidmət axtarmayacaq; dövlət onun üçün doğru xidməti vaxtında təqdim edəcək.
O gün dövlət idarəsi yox olmayacaq.
Sadəcə onun qapısına getmək həyatımızın məcburi hissəsi olmaqdan çıxacaq.
Bəlkə də gələcəyin ən yaxşı rəqəmsal dövlətini belə müəyyənləşdirmək olar:
«Vətəndaş dövlətin necə işlədiyini düşünmədən dövlət xidmətindən rahatlıqla istifadə edə bilirsə, texnologiya öz vəzifəsini yerinə yetirib.»
Bəs siz necə düşünürsünüz?
Gələcəkdə Azərbaycanda hansı dövlət xidmətləri tamamilə rəqəmsallaşmalı və vətəndaşın həmin xidmət üçün fiziki olaraq dövlət qurumuna getməsinə ehtiyac qalmamalıdır?
Fikrinizi şərhlərdə yazın — bəlkə də gələcəyin rəqəmsal dövlətini təsəvvür edən ən yaxşı ideya elə sizin təklifinizdir.
Əşrəf Abbasov
23.08.2026Əziz oxucular, firikləriniz maraqlıdır. Şərhlərdə fikirlərinizi bildirməyi unutmayın.
Rəvanə Qurbanova
23.08.2026Faydalı məqalə üçün təşəkkürlər! Daha çox belə maraqlı məqalələri gözləyirik!
Nəzrin Kamallı
23.08.2026Uğurlar, maraqlı məqamlara toxunulub.
Saleh Şahverdiyev
23.08.2026Faydalıdır!
Salmanli
23.08.2026Təşəkkürlər, maraqlıdı mövzudu.
Tural Nəzərov
23.08.2026Çox gözəl məqalədir uğurların davamlı olsun
Said Asadov
23.08.2026Maraqlı məqalədir. Rəqəmsallaşmanın rahatlıqla yanaşı, təhlükəsizlik və məxfilik tərəfinin də vurğulanması xüsusilə yaxşıdır.Uğurlar..
Sevda Quliyeva
23.08.2026Həm maarifləndirici, həm də maraqlı məqalədir. Oxumaq xoş oldu, təşəkkürlər.
Bəylər Namazəliyev
23.08.2026Mürəkkəb bir mövzuya çox yaxşı toxunmusunuz!
Şərif Yusifzadə
23.08.2026Əsasən təhsil və səhiyyə sahəsində indi gedən rəqəmsallaşma hazırda insanlara daha sürətli ,rahat sənəd işlərində kömək edir . Qaldı ki təhlükəsizlik baxımından hər bir halda hələ də müzakirə məsələsidir .
Rəşid Abbaslı
23.08.2026Əvvəllər idarələrdə, natarüslarda , poliklinikalarda çox yubanırdıq. İndi dövürdə bunların müasir yollarla tezləşdirilməsi əhaliyə vaxt cəhətdən çox sərf edir. Belə dövlət xidmətlərinin rəqəmsal formada hazırlanması davam etsin
Rəsul Hüseynli
23.08.2026Maraqlı məqalədir. Bu aspektdən heç baxmamışdım mövzuya. Təbriklər, uğurlu olsun👏
Nicat İbrahimli
23.08.2026Möhtəşəm məqalə!
Abbasova
23.08.2026Çox maraqlı yanaşmadır. Xüsusilə “vətəndaş xidmət axtarmayacaq, dövlət onun üçün doğru xidməti vaxtında təqdim edəcək” fikri gələcəyin dövlət modeli haqqında çox yaxşı təsəvvür yaradır.
Cavid Sadıqlı
23.08.2026Maraqlı mövzular doğru yanaşmalarla müzakirə olunub. Həqiqətən “Rəqəmsal dövlət hamını internetə məcbur edən dövlət deyil. Rəqəmsal imkanları hamı üçün əlçatan edən dövlətdir”
Fərail Əliyev
23.08.2026İctimaiyyətin hər şeydən çox yorulduğu şey növbə gözləməkdi. Asan xidmətdə növbə, bankda növbə, xəstəxanada növbə və s. Bu problem ölkədə rəqəmsallıq inkişaf etdikcə yox olmalıdı, əvəzini daha rahat onlayn sistem əvəz etməlidi.
İstifadəçi adı:
Ashraf_AbbasovAd Soyad:
Əşrəf AbbasovMəqalə sayı:
1
04.05.2023
Texnologiya
28.10.2021
Texnologiya
19.11.2021
Texnologiya
Bildiyiniz kimi, bu yaxınlarda Facebook-un qurucusu və baş direktoru Mark Zukerberq ,Facebook adının şirkətin gələcəyini adekvat şəkildə təsvir etmədiyini və ad dəyişikliyini təsdiqlədi və “Metaverse”haqqında bəzi məlumatlar verdi.İnsanlarda “Metaverse” nədir? ,Hansı xüsusiyyətlələrə malikdir? və s kimi suallar yarandı.Gəlin bu suallara cavab tapmağa çalışaq.
