Kaizen.az - Fərdi İnkişaf Platforması

Kaizen/ Fərdi İnkişaf

Yeni Dövrün Valyutası: Diqqət – Niyə artıq heç nəyi sonuna qədər oxuya bilmirik?

Müasir dünyada hər birimiz sanki görünməyən, səssiz bir müharibənin düz mərkəzindəyik. Bu müharibə nə torpaqlar, nə də fiziki sərvətlər uğrunda aparılır; əslində hər şey sizin prefrontal korteksiniz, yəni diqqətinizi bir nöqtəyə toplama qabiliyyətiniz uğrundadır. Onilliklər əvvəl biz informasiya əsrində yaşadığımızı və məlumatın ən böyük güc olduğunu düşünürdük. Lakin bu gün acı bir həqiqətlə üz-üzəyik: artıq informasiya deyil, "Diqqət İqtisadiyyatı" (Attention Economy) dövründəyik. İnformasiya artıq o qədər boldur ki, o, dəyərini itirib. İndi ən bahalı və ən nadir resurs sizin o kiçik ekranlara baxan gözləriniz və beyninizin ayırdığı saniyələrdir. Hər bir mobil tətbiq, hər bir bildiriş və hər bir rəngarəng reklam sizin zəkanızın bir neçə saniyəsini "oğurlamaq" üçün milyardlarla dollarlıq alqoritmlərlə silahlanıb. Cibimizdə daşıdığımız smartfonlar sadəcə bir cihaz deyil, bizim iradəmizi hərraca çıxaran nəhəng bir bazarın giriş qapısıdır.

Məsələnin dəhşətli tərəfi odur ki, bu tətbiqlər hazırlanarkən dünyanın ən yaxşı neyrobioloqları və psixoloqları ilə işlənilir. Sosial media platformalarındakı o meşhur "sonsuz sürüşdürmə" (Infinite Scroll) funksiyası heç də təsadüfən yaranmayıb. Bu mexanizm qumarxanalardakı slot maşınları ilə eyni psixoloji simulyasiyaya əsaslanır: "Dəyişkən Mükafatlandırma". Siz ekranı aşağı çəkəndə beyniniz növbəti postun maraqlı, yoxsa darıxdırıcı olacağını bilmir. Bu qeyri-müəyyənlik beynimizdə "bəlkə indi maraqlı bir şey çıxacaq" ümidi yaradır və dopamin səviyyəsini pik həddə çatdırır. Nəticədə biz 5 dəqiqəlik baxmaq istədiyimiz bir tətbiqdə saatlarla " ilişib" qalırıq. Bu proses bizim beynimizi təkamül baxımından ən bəsit səviyyəyə – sürətli və qısa həzzlərin köləsinə çevirir. Bir müddət sonra isə kitab oxumaq, dərin bir araşdırma aparmaq və ya ciddi bir mövzu üzərində düşünmək beynimiz üçün "mükafatsız" və "ağır" görünməyə başlayır.

Araşdırmalar göstərir ki, müasir insanın bir mövzuya fokuslanma müddəti smartfon inqilabından bəri kəskin şəkildə azalıb. Əgər 2000-ci illərin əvvəlində biz bir mövzuya orta hesabla 12 saniyə fokuslana bilirdiksə, indi bu rəqəm 8 saniyəyə qədər düşüb. Bu, hətta yaddaşı ilə zarafat hədəfi olan qızıl balıqların diqqət müddətindən də azdır. Biz artıq oxumuruq, sadəcə "skan" edirik. Uzun bir mətni görəndə beynimiz yorulur, "nəticə nədir?" deyə qısa yol axtarır və dərhal daha rəngli, daha sürətli bir "dopamin mənbəyi" axtarışına çıxır. Bir çoxumuz eyni anda bir neçə iş gördüyümüzü (multitasking) düşünərək özümüzlə fəxr edirik. Lakin neyrobiologiya deyir ki, bu, sadəcə bir aldatmacadır. Beynimiz əslində eyni anda iki ağır işi görmür, sadəcə diqqəti birindən digərinə sürətlə keçirir. Hər keçid isə "Diqqət Qalığı" (Attention Residue) buraxır. Yəni siz iş görərkən cəmi 2 saniyəlik mesaja baxsanız belə, beyninizin bir hissəsi hələ də o mesajda qalır və tam fokuslanmaya qayıtmaq üçün sizə ən azı 20 dəqiqə vaxt lazım olur. Bu da bizim real intellektual potensialımızı yarıbayarı aşağı salır.

Bəs bu rəqəmsal xaosun içində necə sağ qalmalı? Gələcəyin ən böyük supergücü nə kod yazmaq, nə də xarici dil bilmək olacaq. Ən böyük supergüc "Dərin İş" (Deep Work) görə bilmək bacarığıdır. Hər kəsin diqqətinin parçalandığı, hər kəsin səthiləşdiyi bir dünyada, heç bir kənar təsir olmadan 2-3 saat boyunca tək bir mövzuya fokuslana bilən insan bazarda rəqabətsiz qalacaq. Çünki mürəkkəb problemləri həll etmək, strateji qərarlar vermək və ya həqiqətən dəyərli bir sənət əsəri ortaya qoymaq bildiriş yağışı altında mümkün deyil. Bizə "rəqəmsal gigiyena" və rəqəmsal minimalizm lazımdır. Bu, texnologiyadan tamamilə imtina etmək deyil, onun bizim üzərimizdəki mütləq hakimiyyətini sındırmaqdır.

Diqqətinizi geri qazanmaq artıq bir seçim deyil, bir zərurətdir. Bunun üçün bildirişləri kökündən söndürmək, günün ilk bir saatını mütləq şəkildə telefonsuz keçirmək və ən əsası, darıxmağa icazə vermək lazımdır. Biz darıxan kimi əlimizi telefona atırıq, lakin unuduruq ki, ən parlaq ideyalar, ən böyük kəşflər beynin "boş" qaldığı, xarici stimullardan uzaqlaşdığı o sakit anlarda doğulur. Əgər siz diqqətinizə sahib çıxmasanız, milyard dollarlıq şirkətlərin alqoritmləri onu sizin yerinizə çox məharətlə idarə edəcək və sizi sadəcə bir "istehlakçı" səviyyəsində saxlayacaq. Sizin diqqətiniz sizin həyatınızdır. Onu kimə və nəyə hədiyyə etdiyinizə çox diqqət yetirin. Çünki həyat, diqqət yetirdiyiniz şeylərin cəmidir.

Yazar

İstifadəçi adı:
kaizen
Ad Soyad:
Kaizen.az
Məqalə sayı:
197

Əlaqəli məqalələr

CV hazırlayarkən nələrə diqqət yetirməli

07.03.2021

Fərdi İnkişaf

Günümüzün qlobal problemlərindən biri: - CV göndərirəm lakin heç bir vakansiyadan geri dönüş almıram. Niyə? Bunun əsas səbəblərindən biri CV-nin düzgün hazırlanmaması və əsas məqamlara diqqət yetirilməməsidir. Bu məqalədə sizlər üçün CV-də hansı məsələlərə diqqət yetirməli olduğunuzu addım-addım qeyd etmişik.