Kaizen.az - Fərdi İnkişaf Platforması

Kaizen/ Biznes Dünyası

Niyə şirkətlər səmərəsiz proqramlardan imtina edə bilmir? Psixoloji ətalət.

Biznes dünyasında çox tez-tez qarşılaşdığımız, kənardan baxanda isə tamamilə məntiqsiz görünən bir mənzərə var: Şirkət rəhbərliyi və ya komanda daxilində hamı istifadə olunan mövcud proqram təminatının (köhnə bir CRM, hər gün çökən bir ERP və ya funksionallığını itirmiş Excel cədvəllərinin) səmərəsiz olduğunu bilir. Sistem durmadan vaxt itkisinə yol açır, işçiləri yorur və biznesin böyüməsini ləngidir. Yeni, daha çevik, avtomatlaşdırılmış və müasir bir sistemə keçmək kağız üzərində həm maliyyə, həm də zaman baxımından daha xeyirlidir. Bəs elə isə niyə şirkətlər o köhnə, səmərəsiz proqramlardan imtina edə bilmir və onlara hər ay pul ödəməyə davam edir?

Cavab rəqəmsal və ya maddi çatışmazlıqda deyil, birbaşa insan psixologiyasındadır: "Batmış Xərclər Tələsi" (Sunk Cost Fallacy) və onun yaratdığı Psixoloji Ətalət. Klassik menecment dərslikləri bizə rəhbərlərin hər zaman rasional qərarlar verdiyini desə də, real biznes reallığı sübut edir ki, keçmişdə verilən səhv qərarların kölgəsi gələcəyin uğurlu rəqəmsal transformasiyasına mane olur. Bu gün şirkətləri səmərəsiz sistemlərə zəncirləyən o görünməyən psixoloji maneələri ifşa edirik.

1. "Bura qədər çox pul xərcləmişik" illüziyası (Sunk Cost Fallacy)

Davranışsal iqtisadiyyatın ən böyük tapıntılarından biri olan "Batmış Xərclər Tələsi" fərdlərin və ya qurumların bir layihəyə, proqrama sırf keçmişdə bura çox pul, zaman və enerji xərclədikləri üçün bağlı qalması ssenarisidir. Şirkət rəhbəri düşünür: "Biz üç il əvvəl bu proqramın lisenziyasına və qurulmasına 20,000 manat pul xərcləmişik, indi ondan necə imtina edək?"

Böyük strateji səhv də elə bu nöqtədə başlayır. İqtisadi baxımdan o 20,000 manat artıq xərclənib və geri qayıtması qeyri-mümkündür. Qərar verərkən keçmişdə itən pula deyil, o sistemin bu gün və sabah şirkətə nə qədər pul itirdiyinə baxılmalıdır. Səmərəsiz proqramda israr etmək köhnə ziyanı bərpa etmir, sadəcə hər gün yeni ziyanların (işçi saatı itkisi, müştəri narazılığı, data dağınıqlığı) yaranmasına səbəb olur. İnsan beyni səhvini etiraf etməkdən qorxduğu üçün dalana dirənmiş bir sistemə pul tökməyə davam edir.

2. Öyrənilmiş vərdişlərin gücü və Dəyişiklik Qorxusu

Psixoloji ətalətin digər güclü ayağı isə komandanın rahatlıq zonasından (comfort zone) çıxmaq istəməməsidir. Hər hansı bir proqram nə qədər səmərəsiz, yorucu və primitiv olsa da, işçilər illər ərzində onun nazı ilə oynamağı öyrəniblər. Onlar hansı düyməni basanda sistemin donacağını, o xətanı düzəltmək üçün hansı "dolayısı yollardan" istifadə edəcəklərini bilirlər.

Yeni və tam avtomatlaşdırılmış bir CRM və ya ERP sisteminə keçid elan olunanda, beyin bunu bir üstünlük kimi yox, "təhlükə" və əlavə yük kimi qəbul edir: "Yenidən təlim keçməliyəm", "Sistemi öyrənə bilməsəm işimi itirərəm?", "Köhnə üsulla birtəhər yola verirdim". Rəhbərlik işçilərin bu daxili müqavimətini və narazılığını idarə etmək istəmədiyi üçün çox vaxt geri addım atır. Nəticədə, şirkət rəqəmsal erada yaşasa da, daxili proseslər "daş dövrü" səviyyəsində qalır.

3. Bizneslər üçün çıxış yolu: Psixoloji ətaləti necə sındırmalı?

Şirkəti bu dalandan çıxarmaq üçün təkcə yeni texnologiya almaq bəs etmir, prosesin psixoloji tərəfi də idarə olunmalıdır. Etik və ağıllı bir rəqəmsal transformasiya üçün bu addımlar atılmalıdır:

"Dəyişiklik Ağrısını" minimallaşdırın: Yeni proqram seçərkən onun sadəcə funksional olmasına deyil, istifadəçi dostu (UX/UI) olmasına xüsusi diqqət yetirin. Komandaya birdən-birə nəhəng bir sistem yükləmək əvəzinə, modulları (məsələn, əvvəlcə yalnız satış modulu, sonra anbar) mərhələli şəkildə daxil edin.
İtkini rəqəmlərlə ifşa edin: Komandaya və ya tərəfdaşlarınıza proqramın köhnəliyindən quru cümlələrlə şikayət etməyin. CRM/Biznes avtomatlaşdırılmasının gətirəcəyi real xeyri göstərin: "Köhnə sistemdə bir hesabatın hazırlanması 4 saat çəkir və ayda 1200 manatlıq işçi saatı boşa gedir. Yeni sistemdə bu, 1 kliklə həll olunur." İnsanlara vərdişlərini dəyişmək üçün real və rəqəmsal səbəblər təqdim edin.
Rəqəmsal auditi korporativ mədəniyyətə çevirin: İldə ən azı bir dəfə istifadə olunan alətlərin effektivliyini yoxlayın. Əgər bir proqram şirkətin gələcək hədəflərinə xidmət etmirsə, keçmişdə ona nə qədər sevgi və pul qoyulmasından asılı olmayaraq, onunla sağollaşmağı bacarmaq lazımdır.

Günün sonunda, rəqəmsal transformasiya sadəcə kodlardan və serverlərdən ibarət deyil; o, ilk növbədə köhnəlmiş düşüncə tərzindən imtina edə bilmək cəsarətidir.

Yazar

İstifadəçi adı:
kaizen
Ad Soyad:
Kaizen.az
Məqalə sayı:
207

Əlaqəli məqalələr

Wi-fi yoxsa Li-fi?

15.11.2021

Biznes Dünyası

İllərdir simsiz internet adı ilə istifadə etdiyimiz Wi-Fi dəyişir və 100 qat daha sürətli internet olan Li-Fi adlı sistemlə əvəz olunur.

Gələcəkdən Xəbər Var!

11.01.2021

Biznes Dünyası

1997-ci ildə qurulan qlobal bir kiber təhlükəsizlik şirkəti olan Kaspersky, bəşəriyyətin gələcəyə dair ən vacib suallarını daha yaxşı cavablandırmağa çalışmaq üçün "Təhlükəsiz Sabah" (Safer Tomorrow) platformasını işə saldı.

Spotify Azərbaycana Gəlir

11.03.2021

Biznes Dünyası

Spotify, bir neçə gün ərzində Asiya, Afrika, Karib adaları, Latın Amerikası və Avropa daxilində 80-dən çox yeni bazarda fəaliyyət göstərəcəyini bildirdi.